تهران - اداره کل آموزش و پژوهش:
ماهنامه" افق" نشريه تخصصي ژورناليسم راديو و تلويزيوني، شماره61 ويژه دي 87 منتشر شد. اين شماره از «افق» در صدد بررسي گوشهاي از وضع پيچيده دنياي رسانه با نگاه به موضوع رسانههاي جديد و خبر است.
دراين شماره مي خوانيد:
· سخن نخست
· رسانه هاي جديد ، چالش نيستند بلکه فرصت اند مصاحبه با دکترآشنا
· پيام همان رسانه است مصاحبه با مانوئل کاستلز
· کارکردهاي خبري وبلاگ حميد ضيايي پرور
· تحليل، نقد و بررسي گزارش دانشگاه هاروارد از فضاي مجازي ايران حميد محمدي
· وبلاگ ، تهديد يا فرصتي براي خبر محمد زندکريمخاني
· نمايشگرهاي شهري ، پتانسيل هاي تعاملي و پيامدهاي احتمالي محمد نيک ملکي
· پادکستينگ ، دوئل با راديو ؟ مريم اکبري آزاد
· پادکست ، پنجره اي به راديو معصومه شهبندي
· بستر بي سيم زيرساخت آينده رسانه سيد مرتضي موسويان
· پيام کوتاه ، رسانه ارتباطات جمعي ؟ طاهره خير خواه
· حافظان فرهنگ ، رابطان توسعه يا سرمکايه داران دولتي ؟ کارتيک پاشوپاتي
· ناهماهنگي در بارگذاري؛يوتيوب ورسانه هاي خبري سنتي کريستين کريستين سن
· رقابت ميان اينترنت و رسانه هاي خبري سنتي جان ديميک
· کتابشناسي خبر و رسانه هاي جديد ژيلا چيني ساز
سخن نخست
فناوريهاي جديد ارتباطي يکي پس از ديگري از راه ميرسند. بعضي به سرعت رواج مييابند و بعضي ديگر پيش از آنکه فراگير شوند، افول ميکنند و يا در فناوريهاي ديگر حل ميشوند. اين تحولات همراه با خود، فرهنگ و اصطلاحات جديدي نيز باب ميکنند؛ «مريام وبستر» ناشر انواع فرهنگها کلمه "بلاگ" را در سال 2004 کلمه سال ناميد و فرهنگ آمريکايي آکسفورد نيز کلمه "پادکست" را کلمه برگزيده سال 2005 اعلام کرد.
اصطلاحي که در اين ميان بسامد بيشتري يافته و به مفهومي ارتباطي بدل شده، "رسانههاي جديد" است. اما به راستي رسانههاي جديد چيستند و چه ويژگيهايي دارند؟ «ليستر» معتقد است که کلمه "جديد" در «رسانه جديد» به طور ضمني داراي بار ايدئولوژيک است؛ به اين معنا که کلمه "جديد" که اشاره به تازگي و نو بودن دارد، داراي بار مفهومي جذاب و هيجانانگيزي است که برابر است با بهتر و يا برتر. "جديد" همچنين در اينجا به معني پيشرو و آوانگارد و چيزي است که افرادِ داراي فکرِ خلاق با آن سروکار دارند؛ در حالي که لزوماً اين گونه نيست.
ليستر ويژگيهاي کليدي زير را از مشخصههاي رسانههاي جديد مي داند: 1- ديجيتال بودن 2- تعاملي بودن 3- توانايي فرامتن داشتن 4- پراکندگي 5- مجازي بودن «مککوئيل» نيز عرضه فراوان اطلاعات با هزينه پايين، تنوع و امكانات مناسب بيشتر، سپردن دوباره كنترل به دست دريافت كننده و يا استفاده كننده و تعامل دوسويه به جاي ارتباط يك سويه را از ويژگيهاي ديگر رسانههاي جديد ميداند.
اين رسانهها شيوه توليد، توزيع و اَشكال اصلي رسانههاي معمول را به مبارزه طلبيدهاند. نيازهاي توليد اين رسانهها ناچيزتر از آن است كه احتياج به يك سازمان متمركز يا محل معين(مانند راديو و تلويزيون) داشته باشند و به طور متمركزهم كنترل نميشوند. رسانههاي جديد، اين توانايي را دارند كه توازن قوا را به نفع گيرنده برگردانند و انواع بسياري از محتواها را در دسترس استفاده كنندگان قرار دهند، بيآنكه به سامانههاي ميانجي يا كنترلكننده نيازي داشته باشند. از اين جنبه، رسانههاي جديد ميتوانند چالش يا فرصت بزرگي براي رسانههاي بزرگ و متمرکزي مانند راديو و تلويزيون تلقي شوند.
انتشار عکسهاي رسواکننده زندان ابوغريب بر روي وب، مثالي از اين نمونه چالشهاست، همچنين بهره گرفتن CNN از سايت يوتيوب و نيز ايجاد سرويس iReport.com استفاده از رسانههاي جديد به منزله فرصت است. بديهي است در شرايط جديد امروزي اگر رسانههاي غالب به دلايل مختلف درونسازماني و يا برون سازماني از پوشش رويدادي خودداري کنند و يا بهگونهاي نامناسب انعکاس دهند، رسانههاي جديد، نامتمرکز و کوچک قادر خواهند بود به سادگي هدايت جريان خبري را به عهده گيرند و رسانههاي غالب را در وضع بغرنجي قرار دهند.
اما به نظر ميرسد صدا و سيما با وجود جهشهايي که در به کارگيري رسانههاي جديد در بخشهاي خبري داشته، همچنان ساختار سنتي خود را حفظ کرده و با توجه به موقعيت انحصاري، خود کمتر در پي انطباق با وضع جديد بوده است. رسيدن به وضع مطلوب و چشمانداز روشن، نياز به سياستگذاري مناسبي دارد که اين خود، در گرو شناخت وضع پيچيده امروزي رسانه است.
اين شماره از «افق» در صدد بررسي گوشهاي از وضع پيچيده دنياي رسانه با نگاه به موضوع رسانههاي جديد و خبر است.
رسانه هاي جديد، چالش نيستند بلکه فرصت اند: مصاحبه با دکترآشنا
دکتر حسام الدين آشنا، متولد 1343، داراي مدرک دکتراي معارف اسلامي و فرهنگ و ارتباطات از دانشگاه امام صادق(ع) است. وي پس از پايان دوره کارشناسي ارشد مدتي سمت هاي اجرايي متعددي اعم از همکاري با وزارت امور خارجه، سازمان صدا و سيما و ... را عهده دار بوده است و اکنون به طور همزمان در دانشگاه امام صادق(ع)، دانشکده صدا و سيما و دانشکده خبر تدريس ميکند. از ديگر مسئوليت هاي کنوني دکتر آشنا مي توان به عضويت وي در هيئت داوران کنفرانس جامعه اطلاعاتي در آسياي غربي، شوراي سياستگذاري خبري شبکه العالم، شورا و سياستگذاري و طرح و برنامه شبکه پرس تي وي اشاره کرد. در مصاحبهاي که در پي ميآيد آقاي دکتر آشنا به سوالات کتبي نشريه افق پاسخ دادهاند.
دريافت فايل
پيام همان رسانه است: مصاحبه با مانوئل کاستلز
«مانوئل كاستلز اوليوان» يكي از تحليلگران پيشتاز عصر اطلاعات به شمار ميرود. كاستلز به تنهايي 23 كتاب نوشته و در بيش از پانزده كتاب ويراستار و همكار نويسنده بوده است. همچنين حدود صد مقاله چاپ شده در مجلات معتبر علمي دانشگاهها دارد. مهم ترين اثر وي كتاب سه جلدي "عصر اطلاعات" (8-1996) است كه در آن آثار «كارل ماركس» و «ماكس وبر» را با هم مقايسه كرده است. او اين تحقيقات را طي پانزده سال از 1983 تا 1998 انجام داده كه پنج سال آخر آن مقارن با مبارزه وي با بيماري سرطان بوده است. اكنون كاستلز بهبودي خود را به دست آورده است و كتاب دومين مرحله ويرايش خود را طي مي كند. اين كتاب به بيست زبان دنيا ترجمه شده است. يكي از آخرين آثار وي" كهكشان اينترنت"(2001) نام دارد كه تاكنون به پانزده زبان دنيا ترجمه شده است. كتاب ديگر او "جامعة اطلاعاتي و دولت رفاه: الگوي نهايي" (2002) است.كتاب هاي ديگر( La Societat Xarxa a Catalunya (2003 و "چشماندازي چند فرهنگي به جامعه شبكهاي" (2004)است.
دريافت فايل
کارکردهاي خبري وبلاگ ها
چکيده
در اين مقاله درصدد ارائه روابط و تأثيرات متقابل ميان وبلاگ به عنوان رسانه اي جديد، و رسانه هاي مکتوب و راديو و تلويزيون هستيم. بر اين اساس، ابتدا تعريفي از فناوري وبلاگ ارائه کرده، آنگاه به بررسي ويژگي هاي وبلاگ پرداخته ايم؛ در ادامه، تاريخچه و آمار وبلاگ ها در جهان و ايران با استناد به سايت هاي رصدکننده وبلاگ ها بيان شده است. پراکندگي زبان و محتواي وبلاگ ها، انواع وبلاگ ها از نظر فني و به خصوص قالب هاي ارائه محتوا و تأثير وبلاگ ها بر رسانه ها، و رابطه تعاملي وبلاگ ها با روزنامه ها از ديگر محورهاي اين مقاله است. در ادامه، به بررسي کارکرد وبلاگ ها در مواقع بحراني مثل جنگ آمريکا و عراق و حوادثي مانند سونامي شرق آسيا و انفجارهاي لندن پرداخته شده است. ازجمله تصريح شده است که وبلاگ ها برخى عكسها و فيلمها را از مناطق حادثه ديده روى صفحات خود قرار دادند كه پيش از آن از هيچ شبكه تلويزيونى يا روزنامه اي منتشر نشده بود. اصول خبرنويسي در وبلاگ ها، صحت اطلاعات وبلاگ ها، دروازه باني اخبار وبلاگ ها، کنترل رسانه ها از ديد وبلاگ نويسان و سرعت خبررساني در وبلاگ ها از ديگر محورهاي اين مقاله است. در مقاله حاضر به اين نکته اشاره شده است که وبلاگ ها رسانه اي جايگزين در برابر رسانه هاي جريان اصلي به شمار مي روند که توانسته اند نوع جديدي از روزنامه نگاري، يعني روزنامه نگاري شهروندي را ابداع کنند.
دريافت فايل
تحليل، نقد و بررسي مقاله دانشگاه هاروارد با عنوان:" ارائه تصويري از فضاي مجازي ايران: سياست و فرهنگ در وبلاگ هاي فارسي زبان ايران"
چکيده
اين مقاله به تحليل، نقد و بررسي پژوهشي ميپردازد که با عنوان "ارائه تصويري از فضاي مجازي ايران: سياست و فرهنگ در وبلاگهاي فارسيزبان" در دانشگاه هاروارد در آوريل 2008 انجام شده است. پژوهش هاروارد با بررسي فضاي حاکم بر وبلاگهاي جامعه ايران، درصدد ارائه تصويري از نويسندگان اين وبلاگ ها و شناسايي و دسته بندي موضوعاتي است که به عنوان مهم ترين دغدغه هاي مردم ايران توسط اين وبلاگها ارائه ميشوند. طبق آمار ارائه شده در اين پژوهش 90 هزار وبلاگ بروز شده مورد بررسي قرار گرفته اند و در يکي از 4 بخش: 1) سکولارها و اصلاح طلبان 2) محافظه کاران و مذهبي ها 3) شعر و ادبيات فارسي و 4) شبکه هاي ترکيبي مورد بررسي قرار گرفتهاند. به نظر ميرسد دستاندرکاران اين پژوهش در برخي از استدلال ها و نتيجه گيري ها متأثر از سوگيري ها و پيش فرض هايي بودهاند که از قبل نسبت به جامعه و دولت ايران داشتهاند؛ به همين دليل برخي از نتايج اين پژوهش محل ترديد است.
دريافت فايل
وبلاگ، تهديد يا فرصتي براي خبر
چکيده
رشد وبلاگ ها مسير عمودي ارتباطات و جريان اطلاع رساني غالب را که پيش از آن به وسيله رسانه هايي چون روزنامه ها، راديو و تلويزيون به وجود آمده بود، قطع کرد و نوعي ارتباطات افقي به وجود آورد. اگر در ارتباطات عمودي مخاطب فقط نقش مصرف کننده اطلاعات را بازي ميکرد در ارتباطات افقي، مخاطب خود را عامل توليد خبر و اطلاعات در رسانه اي جهان شمول و قابل تعامل با ديگران مي بيند. ميل به نوشتن و گفتن در حياط خلوت مجازي، ايرانيان را بر آن داشت تا با وجود محدوديت هاي بسيار، کشورشان را در صف پنج کشور برتر صاحب وبلاگ و توليد محتوا در وبلاگ ها قرار دهند. گرچه وبلاگ ها را مي توان چالشي در مسير اطلاع رساني رسانه هاي رسمي کشور تلّقي کرد امّا از سوي ديگر ميتوان آنها را فرصت به شمار آورد.
دريافت فايل
نمايشگرهاي شهري؛ پتانسيلهاي تعاملي و پيامدهاي احتمالي
چکيده
ميل به تغييرات ساختار در شهرهاي دنيا مخصوصاً در دهه اخير به بخشي از سياستگذاري دولتها و نيز شهرداريها بدل شده است. تغيير چهره شهر و فضاي شهري براي افزايش پويايي، طراوت و نشاط شهري و در نتيجه بالارفتن بازده اقتصادي شهروندان صورت ميگيرد. بهترين و کامل ترين ابزاري که با تلاش کارشناسان و نخبگان شهري و معماري ارائه شد، سيستم ها و نمايشگرهاي بزرگ شهري بود. نمايشگرهاي شهري (تلويزيون شهري) به علت مقرون به صرفه بودن و کيفيت بالاي صدا و تصوير، گزينه جديدي در شهرسازي است. مقاله حاضر، ضمن تعريف و ارائه تاريخچهاي مختصر درباره نمايشگرهاي شهري به عنوان زيرساخت ارتباطي در حال رشد، زمينه هاي گسترش اين رسانه نوين شهري، مزيت ها و کارکردها، افق هاي نوين در محتوا و کاربردهاي آن، تجربيات و کاربرد اين رسانه شهري در برخي کشورها و در نهايت پيامدهاي احتمالي اين رسانه نوين در کشورمان را بررسي مي کند.
دريافت فايل
پادکستينگ، دوئل با راديو؟
چکيده
اين مقاله به معرفي پديده پادکست و سير گسترش آن ميپردازد. ابتدا تعريفهاي مختلفي که از پديده پادکست شده مرور ميگردد. سپس مزاياي پادکست در قياس با راديو بررسي ميگردد. در اين بررسي به حوزههاي مختلف اجتماعي که در آنها از پادکست استفاده ميشود نيز اشاره خواهد شد. در پايان نيز به چالشهايي اشاره خواهد شد که پادکست براي راديو بهوجود آورده است
دريافت فايل
پادكست، پنجرهاي به راديو
چکيده
اينترنت، ابزاري براي تسريع جهانيشدن است؛ محيطي كه بيش از ساير رسانهها امكان شنيدهشدن صداي تك تك افراد را به وجود آورده است. اگر رسانهها در دورهاي با قدرت انحصاري خود فرياد «تك صدايي» بودند، اينترنت آغازي براي چندصدايي شد. حال اگر بخواهيم به صدا به معناي "صدا"ي واقعي خود فرستنده تكيه كنيم پادكست اين امر را سهولت بخشيده است. در اواخر سال 2004 شيوه جديد انتشار پخش چندرسانه اي (انتشار همان پخش است) روي اينترنت، به نام "پادکستينگ" رواج پيدا کرد.
نخستين بار يک روزنامهنگار انگليسي زبان به نام «باب همرزلي» واژه «پادکست» را به کار برد. در سال 2001 اولين ابزار نشر صدا فراهم شد ولي تا سال 2003 كه به صورت جدي مردم جهان از آن استفاده نکرده بودند مورد توجه قرار نگرفت. در سال 2004 گسترش و محبوبيت اين پديده به حدي رسيد که حتي کاخ سفيد هم تعدادي از سخنرانيهاي جرج بوش را به صورت پادکست آماده کرد و روي وبگاه رياست جمهوري امريکا قرار داد. در ايران نيز نخستين پادکست در اواخر سال83 ايجاد شد. به راديو هودر، عبدالقادر بلوچ و محمود بشاش به عنوان پيشگامان اين زمينه ميتوان اشاره کرد.
دريافت فايل
بستر بيسيم، زير ساخت آينده رسانه
چکيده
در اين مقاله روند توسعه تلفن همراه در ايران و جهان بررسي، و در اين زمينه فنآوري هاي مختلف تلفن همراه و روند شکل گيري آنها نيز مرور شده است. همچنين به اجمال به معرفي فنآوري هاي آينده تلفن همراه و فرصت هاي ناشي از آنها پرداخته شده است. سياست گذاري براي چگونگي بهره مندي از اين بستر در رسانه ملي، چگونگي تعامل با دارندگان بستر بيسيم، سياست گذاري براي برنامه سازي تعاملي و تحقيق به منظور رسيدن به نيازهاي مخاطبان در بستر جديد و موارد ديگر از جمله الزامات حاضرشدن در اين بستر فراگير است.
دريافت فايل
پيام کوتاه؛ رسانه ارتباطات گروهي؟
چکيده:
طبق آمار رسمي هر روز به طور متوسط 60 ميليون پيامك بين کاربران همراه اول رد و بدل ميشود. محتواي اين ارتباطات ميان فردي، از قرارهاي ملاقات يا کاري گرفته تا پيام هاي مناسبتي، جوک و... را شامل ميشود. علاوه بر اين، ارتباطاتگر جمعي و گروهي نيز از اين ابزار رسانه اي بين فردي کمک ميگيرند تا پيامهاي خود را به انبوهي از مخاطبان آشنا و ناآشنا برسانند. اين مقاله ميکوشد با اشاره به تجربيات موفق اين نوع از ارتباط، کاربردهاي رسانهاي پيام کوتاه را بررسي کند. بدين معني، پيام کوتاه هم ميتواند منبع اخبار رسانهها مثل روزنامهها براي مشترکانشان باشد و هم ميتواند ابزار انتشار اخبار به گروه کثيري از شهروندان باشد و هم رسانهاي براي مخاطبان که بيهيچ واسطهاي اخبارشان را در هر زمان و مکان به برنامهسازان برسانند؛ که البته وجه دوم، يعني ارتباطات گروهي با واسطه پيام کوتاه مورد مطالعه قرار ميگيرد.
دريافت فايل
حافظان فرهنگ، رابطان توسعه يا سرمايهداران دولتي؟
تحليلي تطبيقي از واکنشهاي سياسي هند و چين به پخش تلويزيون کابلي و ماهوارهاي
چکيده
اين مقاله سياست تلويزيوني را در چين و هند، در زمينه پخش و حوزههاي پخش مستقيم ماهوارهاي (DBS ) با هم مقايسه ميکند. در ابتدا، نويسندگان برخي از مباحثي را که به طور مرسوم براي مالکيت دولتي رسانهها به کار برده ميشود يعني ارتباطات توسعه، ملتسازي و مبارزه با امپرياليسم فرهنگي بررسي و سپس، مروري تاريخي از سياست پخش تلويزيوني در هند و چين ارائه ميکنند. نويسندگان استدلال ميکنند که دولتهاي هر دو کشور چين و هند، نقش سرمايهداران دولتي را بر عهده گرفتهاند، در حالي که از ارتباطات توسعه و ملتسازي براي توجيه کنترل دولتي بر تلويزيون استفاده ميکنند. در پايان مقاله، واکنشهاي سياسي چين و هند به چالشهاي تلويزيون ماهوارهاي توصيف و دلالت هاي آن براي تحقيقات آينده به بحث گذاشته ميشود.
دريافت فايل
ناهماهنگي در بارگذاري: يوتيوب و اشغال عراق به دست آمريکا
چکيده
هدف اين مقاله بررسي استفاده نيروهاي نظامي آمريکا از سايت يوتيوب براي اشاعه پيامها و اطلاعات درباره حضورشان در عراق است. در عين حال، اين مقاله به ارزيابي حضور نيروهاي نظامي آمريکا در اين سايت ميپردازد؛ سيستمي مشتمل بر شمار زيادي ويدئوکليپ که نظاميان آمريکا را در حال خشونت و فعاليتهاي ضداجتماعي نشان ميدهد. چينش تصوير نيروهاي ائتلاف در عراق در محل اشتراک ويدئوکليپهاي يوتيوب ما را وا ميدارد تا به تجديدنظر در انديشههاي سنتي درباره چگونگي توليد، توزيع و دريافت "پروپاگاندا" بپردازيم. افزون بر اين، ناهماهنگي در محتواي سايتهاي تبادل ويدئو مانند يوتيوب بايد ما را به ماهيت چندگانه چنين سايتهايي رهنمون کند. اين مقاله اولين گام در بررسي دوباره ماهيت پروپاگاندا در عصر رسانههاي آنلاين و نيز توليد و توزيع آسان ويدئوکليپهاي مشترک با دسترسي آزاد است.
دريافت فايل
رقابت ميان اينترنت و رسانههاي خبري سنتي: گستره نقش و جايگاه مرتبط با فرصتها- رضايتمندي
چکيده
طي دهه گذشته اينترنت به يکي از رايجترين ابزارهايي تبديل شده است که کار به اشتراک گذاشتن اطلاعات و ارتباطات متنوع را در گستره جهاني تسهيل ميکند. افزايش محبوبيت آن، به منزله رسانه جديد ارتباطي، به ايجاد تغييراتي در استفاده از رسانه هاي سنتي منجر شده است. هدف پژوهش حاضر، شناخت هرچه بهتر استفاده ها و کاربردهاي اخبار آنلاين در مقايسه با استفاده از اخبار رسانه هاي سنتي است. با توجه به نظريه نقش مناسب و نظريه استفاده و رضايت مندي، يک رسانة جديد با فراهم کردن بستر استفاده يا رضايتمندي مخاطبان خود پا برجا مي ماند؛ رشد ميکند؛ به رقابت مي پردازد؛ و نهايتاً به موفقيت نايل مي شود. در چنين وضعي، رسانه مذکور ممکن است از طريق فراهم آوردن راه حل هاي تازه، براي برآوردن نيازهاي پيشين و جديد مخاطبان، بر رسانه هاي موجود تأثير بگذارد. داده هاي اين پژوهش از طريق پيمايش تلفني با 211 پاسخگو در کُلمبوس اوهايو (بخش فرانکلين)، و کلان شهر ديگري جمع آوري شد. نتايج به روشني نشان داد که اينترنت داراي اثر جايگزيني رقابتي بر رسانه هاي سنتي در حوزه خبرهاي روزانه است که بيشترين ميزان جايگزيني ها را در تقابل با تلويزيون و روزنامه ايجاد کرده است. به علاوه، يافته ها مبين اين نکته بودند که به طور معمول، درجه بالايي از همپوشاني يا تشابه نقش هاي مناسب اينترنت و رسانه هاي سنتي در گستره فرصت هاي رضايت بخش وجود دارد. افزون بر اين، نتايج حاکي از اين بودند که اينترنت فراگيرترين نقش را در گستره فرصتهاي رضايتبخش، به سبب برآوردن بيشترِ نيازهاي کاربران در مقايسه با ساير رسانه هاي سنتي - از اين نظر- به عهده دارد.
دريافت فايل
کتابشناسي خبر و رسانههاي جديد
اين قسمت شامل فهرست گزيده مقالهها، گزارشها و گفتوگوها در حوزه خبر، رسانههاي جديد و زير مجموعههاي آن (اينترنت، وبلاگ، اس .ام. اس (پيامك)، آر.اس.اس و ... است كه تا كنون در مطبوعات فارسي به چاپ رسيده است.
دريافت فايل
|