در 13 آبان 1343 امام خميني (ره) توسط مأموران حكومت شاه بازداشت و پس از انتقال از قم به تهران، به تركيه تبعيد شدند.

اين تبعيد در پي اعتراض امام به سياست هاي حكومت پهلوي و از جمله تصويب لايحه كاپيتولاسيون به وقوع پيوست.

امام 9 روز پيش از تبعيد، در مراسمي كه به مناسبت ميلاد حضرت زهرا (س) در منزلشان برگزار شد، با ايراد نطقي جنايات و مفاسد كاپيتولاسيون را بيان كردند.

امام در سپيده دم 13 آبان توسط گروهي از مأموران ساواك به سرپرستي سرهنگ مولوي ـ رئيس ساواك تهران ـ بازداشت و هنوز آفتاب از افق سرنزده بوده كه با يك فروند هواپيماي نظامي از فرودگاه مهرآباد به تركيه تبعيد شدند.

اطلاعيه كوتاه ساواك كه از راديو و تلويزيون و روزنامه‌ها انتشار يافت، چنين بود: 

«طبق اطلاع موثق و شواهد و دلائل كافي چون رويه آقاي خميني و تحريكات مشاراليه عليه منافع ملت و امنيت و استقلال و تماميت ارضي كشور تشخيص داده شد، لذا در تاريخ 13 آبان 1343 از ايران تبعيد گرديد.»

در پي تبعيد امام خميني باوجود فضاي خفقان، موجي از اعتراض‌ها به صورت تظاهرات در بازار تهران، تعطيلي طولاني دروس حوزه‌‌ها و ارسال طومارها و نامه‌ها به سازمان هاي بين‌المللي و مراجع تقليد جلوه‌گر شد. آيت‌الله حاج مصطفي خميني نيز در روز تبعيد امام بازداشت و زنداني شد و پس از چندي در 13 دي 1343 به تركيه نزد پدر تبعيد شد.

دوران تبعيد امام به تركيه بسيار سخت و شكننده بود. امام حتي از پوشيدن لباس روحانيت منع شده بودند.

محل اقامت اوليه امام هتل بلوار پالاس آنكارا بود، اما فرداي آن روز براي مخفي‌ نگاه داشتن محل اقامت، امام را به محلي در خيابان آتاترك منتقل كردند.

چند روز بعد (21 آبان 1343) براي منزوي‌تر ساختن ايشان و قطع هرگونه ارتباط، محل تبعيد را به شهر بورسا واقع در 46 كيلومتري غرب آنكارا انتقال دادند. در اين مدت امكان هرگونه اقدام سياسي از امام خميني سلب شده و ايشان تحت مراقبت مستقيم مأموران اعزامي ايران و نيروهاي امنيتي تركيه قرار داشتند.

امام خميني (ره )جمعاً 11 ماه در تركيه به سر بردند، سپس ساواك با هماهنگي دولت تركيه ايشان را در 13 مهر 1344 به عراق تبعيد كردند.

 ايشان به مدت 13 سال تحت نظارت توأم با فشار رژيم بعثي عراق بودند.

در بحبوحه انقلاب اسلامي و در نتيجه افزايش اختناق رژيم بغداد، امام خميني تصميم به خروج از عراق و عزيمت به كويت گرفتند اما كويت تحت فشار شاه، از پذيرش امام و هيئت همراه امتناع ورزيد در نتيجه امام خميني در مهر 1357 راهي فرانسه شدند و در «نوفل لوشاتو» در حومه پاريس اقامت گزيدند.

امام طي 4 ماه اقامت خود در فرانسه انقلاب اسلامي را تا مراحل پيروزي هدايت كردند و سپس در 12 بهمن 1357 به كشور بازگشتند. امام در طول هجرت 14 ساله خود به روشنگري افكار عمومي ايران و جهان نسبت به ماهيت حكومت شاه پرداخته و زمينه انقلاب مردمي و سقوط رژيم پهلوي را فراهم ساختند.

به همين علت شروع دوره هجرت يعني 13 آبان 1343 و همچنين نقطه پايان آن يعني 12 بهمن 1357 به عنوان «يوم‌الله» شناخته شده است.

همچنين پژوهشگران اداره کل آموزش و پژوهش در اين زمينه تحقيقات ديگري نيز انجام داده اند که برخي از آنها عبارتند از:

- محورهاي برنامه سازي درباره سالروز اعتراض حضرت امام (ره) به لايحه ننگين کاپتيولاسيون

- محور برنامه سازي درباره سالروز 13 ابان با تاکيد بر انقلاب دوم بازتاب ها و پيامدها

- کاپيتولاسيون و پيامدهاي آن

- لايحه کاپيتولاسيون و افشاگري امام خميني ره

- تاثير کاپيتولاسيون بر فرهنگ جامعه

- کاپيتولاسيون در ايران از آغاز تا فرجام

 متن کامل اين تحقيقات در آرشيو تحقيقات اداره کل آموزش و پژوهش در دسترس است.